De laatste maanden vallen mij de verhalen en reacties met als thema ‘aanklacht tegen…..de wereld’ nogal op. Vanuit een onaantastbare positie boven ‘het gepeupel’ wordt de samenleving onder een vergrootglas genomen en voor het gemak ingedeeld in twee groepen. Diegene die deugen en diegene die niet deugen. De personen die hun verhaal vertellen of reageren horen uiteraard, hoe kan het ook anders, tot de groep die vooral erg deugen. Een herkenbaar fenomeen wat je in de samenleving steeds meer tegenkomt.

Ik kom uit een gezin met een boerenachtergrond. Mijn vader was één van de eerste pioniers die vele maanden ploeterde in de kleigrond om een felbegeerde boerderij in de nieuwe polder te bemachtigen. Ons gezin wachtte hoopvol tot de droom van mijn vader werkelijkheid zou worden. Maar het lukte niet. Er waren niet genoeg boerderijen te vergeven. Mijn vader was verdrietig en ik zag hem die dag, dat het bekend werd, voor het eerst huilen. Maar in plaats van verbittert, teleurgesteld en boos te worden op de mensen die dit moesten regelen, zei mijn vader tegen ons: ‘Get on your feet soldiers and face your own enemy. We gaan wat anders doen.’ En zo gebeurde het.

Een handjevol huisjes op de enorme vlakte. Samen bouwen en samen leren leven met mensen uit alle windstreken die in het nieuwe land hun geluk kwamen beproeven. Als Zeeuwse babbelaar zat ik in de klas met Friezen, Limburgers en god weet waar ze allemaal vandaan kwamen. Mensen met andere gewoontes, andere dialecten, andere gebruiken en andere ideeën. Als we elkaar niet snapten vroegen we hoe het zat, we overlegden en pasten ons soms aan. Allemaal hetzelfde doel. Samen een nieuw land opbouwen waarin iedereen zich thuis voelde.

De jaren gingen voort en ik ging naar het lyceum in Kampen. Zeventien kilometer fietsen dwars door de polder in weer, wind, regen en sneeuw. De bus was iets voor watjes. Daarmee ging je alleen naar school als het echt niet anders kon. Vervolgstudie, verliefd, mijn eerste baan, trouwen, huurhuis, zwanger. Alles lukte. Het leven lachte mij toe.

Toen keerde het tij. Tijdens mijn zwangerschap werd ik ernstig ziek. Zo ernstig dat mijn dochter direct geboren moest worden. Dagen lang zweefde ik tussen hemel en aarde vechtend voor mijn leven. 'Ze gaat het niet halen', zeiden de doktoren. Maar ze hadden het mis. Ik ging niet dood, keerde terug in mijn lichaam waar ik al boven zweefde. We kwamen thuis. Uitgeput was ik maar zo ontzettend blij dat ik er nog was. Niets leek het geluk verder nog te kunnen verstoren. Maar nog geen twee maanden later kreeg mijn man zijn eerste psychose. Opname volgde. Behandeling. Weglopen. Weer een psychose. Uiteindelijk werd hij opgenomen in een psychiatrische inrichting. Diagnose schizofrenie zonder ziekte inzicht. Daar stond ik 29, met een baby en een drukke baan 100 km verderop in Utrecht. En ik dacht aan de woorden van mijn vader. Woorden die ik dacht begrepen te hebben. ‘Get on your feet soldier, face your own enemy.’ Niet huilen, doorgaan en sterk blijven. Werken, zorgen, reizen, slapen. Een huis kopen. Werken, zorgen, huis opknappen, reizen, slapen. Doorgaan, tot er in mij iets knapte. Het ging niet meer. Ik sliep niet meer, at niet meer, kon niet meer werken en verzorgde alleen nog op de automaat mijn dochter. Alleen voor haar stond ik op, alleen voor haar ging ik naar buiten. Het leven was een lange donkere tunnel geworden. De maanden sleepten zich voort tot mijn vader op een middag voor de deur stond. En hij zei net als vroeger: ‘Get on your feet soldier, face your onw enemy.’

En ik schreeuwde tegen hem; ‘Hou je mond. Er is geen vijand. Dat zie je toch. Mijn leven is kapot gemaakt. Ik kan niet meer.’

Hij nam mij in zijn armen en zei: ‘Het is vreselijk wat jou en Max is overkomen. Maar er is wel een vijand, de ergste die je kunt tegenkomen. Jij bent je eigen vijand geworden. Je blijft aan de oppervlakte en drukt alles weg. Als je zo doorgaat dan raak je straks verbitterd en afgestompt. Dus vraag hulp, huil, schreeuw, wees verschrikkelijk boos. Want dat ben je en dat mag. Durf naar de bodem van de put te gaan want er is geen put zo diep dat je er uiteindelijk niet uit kunt komen. Ik weet dat je het kan.’

En dat deed ik. Ook al was ik verschrikkelijk bang mijzelf te verliezen, ik ging naar de bodem van de put. Al het verdriet kwam er uit, de boosheid ‘want waarom ik?’. Toen ik daar zo lag op de bodem werd het stil in mij, heel stil. De storm was uitgeraasd. Ik was mijzelf niet verloren. Ik keek in de spiegel en zag mijzelf. Vreemde vrouw. Niet meer de ogen van een onbezorgd meisje staarden mij aan maar het waren de ogen van een volwassen vrouw. Een vrouw die wat had meegemaakt in haar leven. En ik besloot op die dag hoe erg het ook zou zijn, hoe diep het ook zou gaan, mijzelf recht in de ogen te blijven kijken, er dwars doorheen te gaan en er niet meer voor weg te lopen.

Er zijn daarna nog vele geluksmomenten gekomen maar ook heel veel verdriet. Teveel, zeggen vrienden wel eens. Maar zo ervaar ik dat zelf niet. En dat komt omdat ik weiger, hoe erg het soms ook was of is, slachtoffer te worden of een aanklager die van alles wat er gebeurt anderen de schuld gaat geven. Vanaf een onaantastbare positie met een vingertje gaat wijzen. De situatie kun je niet veranderen maar wel hoe je daar zelf mee omgaat. Mensen doen je soms pijn maar dat is meestal niet expres maar veelal uit onwetendheid, onvermogen of vanuit eigen pijn. De wereld dat zijn niet de anderen, de wereld dat ben ik. Dus ‘Get on your feet soldier, face your own enemy.’

De bergen zijn hoog

De bergen zijn hoog

Maar onder de hemel zijn het toch niet meer dan bergen

Er is werkelijk geen reden dat het niet zo lukken

Ze te beklimmen

Als we eens klommen en klommen

Maar meestal proberen we het niet eens en

zeggen slechts:

‘De bergen zijn hoog’