Een laatste geschuifel, gekuch en geschuif van stoelen. Dan is het stil. Een spotlicht verlicht de muziekinstrumenten die staan opgesteld op het podium. De zaal adem verwachting uit. Verwachting naar al die jonge mensen die vandaag het beste van zichzelf zullen laten zien.
Uit mijn ooghoeken zie ik haar in de coulissen zitten op de hoge tafels, op en neer wippend met haar voeten in de hoog gehakte schoentjes. Een bleek gezichtje omlijst door lange bruine krullen. Haar mond tot een smalle streep vertrokken. De bruine ogen, die ik zo goed ken, neergeslagen naar de grond. Het vintage jurkje is korter gemaakt door oma. ‘Dat hoort zo, mam. Dat heeft iedereen.’
Achter me fluistert de jury en rommelt nog wat met papieren. Dan komt de directeur op. ‘Hartelijk welkom op het eindexamenoptreden voor kunstmuziek van VWO en HAVO. Vanavond gaan 15 eindexamenkandidaten voor u optreden. Ze zijn er maanden mee bezig geweest. Geoefend is er en gezweet. Met gierende zenuwen zitten ze hier achter te wachten. Een vakjury zal hen beoordelen. Ondanks de druk van het examen hopen we dat u en ook zij er vooral van zullen genieten. Mag ik uw aandacht en een hartelijk applaus voor Maria Dijkman.’
Ik denk aan een paar maanden geleden. ‘Doe die song die je op de bruiloft speelde op je gitaar, Maria. Die kun je goed en het klonk fantastisch. ’
‘Nee mam daar is toch niks meer aan. Er is maar één liedje wat ik wil doen en dat kan echt niet op gitaar. Ik ga zingen bij de piano.’
‘Piano? Wie speelt er dan?
‘Ik.’ Haar kin koppig naar voren
‘Maar je kunt helemaal geen piano spelen.’
‘Nou dan leer ik het toch. Zo moeilijk kan het niet zijn. En misschien wil jij mij helpen? Please? ’
Maria schopt haar hoge hakken uit en stapt het podium op. Ik hou mijn adem in. Daar staat ze. Zeventien. Ze kijkt het publiek recht aan. ‘Goedenavond. Ik ben Maria. Vanavond zing ik voor u ‘Vienna’ van Billy Joel. Het liedje gaat over ambities. Ambities die je mag hebben in je leven en waar je voor mag vechten. Maar het moet niet ten koste gaan van alles. Het is ook belangrijk om voldoende rust te nemen en te genieten. Dat wil ik u graag meegeven vanavond.’
Een minuut later zit ze op de zwarte kruk. Even is het muisstil. Een trillende linkerhand boven de piano. Dan slaat ze de toetsen aan en klinkt haar mooie zachte meisjesstem door de boxen. ‘Slow down, you crazy child you're so ambitious for a juvenile. But then if you're so smart, tell me…Why are you still so afraid?.........’
Ik zie haar liggen in de couveuse. Een smal popje, de beentjes opgetrokken met een klein moedervlekje op haar rug. Nog weer later uren wiegen met haar knuffels op de grond. Knuffels op een rijtje zetten, nog een rijtje en nog een rijtje. Heen en weer wiegen, draaien met haar handen boven de knuffels. In haar eigen wereld van dromen, ver weg. Een wereld waar ik vaak niet bij kan.
Stilletjes aan de kant van het schoolplein. Kinderen die door elkaar rennen. Drukte, rumoer. Ze weet niet wat er van haar wordt verwacht. Hoe de spelletjes gaan. Spelletjes waarvan ze de regels niet snapt. Verdrietig. Eenzaam meisje tussen de stadse meiden. Tekenen, kleuren en nog meer tekenen. Alles wat er niet uit kan komt op het papier. Prachtige creatieve tekeningen. Boeken vol.
Praten op school hoe het verder moet. Testen, onderzoeken. Diagnose. Syndroom van Asperger. Mooi meisje, lief meisje, koppig meisje, zo moeilijk om te functioneren in de grote wereld. En het onderwijs wat zich niet aanpast. ‘Ze moet maar naar het speciaal onderwijs, mevrouw. Ze kan het niet. Zo kan het niet langer.’
Een leeuwin word ik die haar welpje beschermt en net zo lang vasthoudt tot er gespecialiseerde hulp voor haar wordt geregeld. Sociale vaardigheidstraining, ze leert meedoen. Rekenen en lezen. Niet volgens de aangeboden methodes maar door te lezen op het ritme van de muziek. Klappen met de woorden. Taal die ze wel begrijpt.
‘De HAVO is te hoog gegrepen mevrouw.’, zegt de leerkracht. ‘Dat kan Maria niet aan.’
‘k Weet zeker dat ze het aankan’, antwoord ik. ‘Geeft u haar een kans.’
‘We zullen het bespreken’, zegt hij. Hij zucht. Weer zo’n moeder die denkt dat ze het beter weet, hoor ik hem denken. Maar het kan me niet schelen. Ik weet gewoon dat ze het kan
Het eerste jaar is zwaar. Nieuwe klas, nieuwe kinderen, nieuwe regels die ze niet snapt. Huilend komt ze thuis en ik twijfel of dit wel de goede keuze was. Praten, uitleggen hoe het gaat op de nieuwe school en motiveren. Heel veel motiveren. Veel teveel lawaai en geluid is er waar ze gek van wordt. Een aparte ruimte met een bank komt er waar ze af en toe even op adem kan komen. Een IPOD met muziek die ze op mag houden in de les. Een jaar duurt het voor ze haar plekje heeft en ze weet hoe het werkt. En dan gaat het als een speer. De cijfers stijgen, ze wordt weer blij. Een leuke vriendin krijgt ze op school. Een opvallend meisje met lang rood haar, overal piercings en grote kisten aan. Heel anders als Maria. En op een middag komt ze thuis met een vriendje. Bruine krullen, warme ogen en een lang mager lijf waarvan de armen en benen een eigen leven lijken te leiden. ‘Dit is Guy’, zegt Maria trots. ‘Hij doet gymnasium en heeft ook Asperger, mam. ‘
‘Julia’, zeg ik en geef hem een stevige hand. En eet je mee vanavond? We eten lasagne.’
Zijn ogen lichten op. ‘Graag’, zegt hij. ‘Dat is mijn lievelingseten.’ Drie extra borden gaan er door die avond. Ik knipoog naar Maria.
‘Jij kunt goed eten’, zeg ik. ‘Nu hoeven we eindelijk eens niks weg te gooien.’
Het laatste jaar. Eindexamen. School belt. ‘Maria moet maar door naar het VWO, mevrouw. Het zou zonde zijn als ze het niet probeert. Ze heeft zulke mooie cijfers.’
Ik glimlach en denk aan al die jaren vechten. ‘Ik zal het met haar overleggen. Ik weet niet of ze dat wel wil. Het is haar eigen keuze.’
In de zaal houdt iedereen zijn adem in. Zelfs Lenne, die nooit geen seconde stil kan zitten, kijkt geconcentreerd naar zijn grote zus. Zo mooi klinkt het liedje uit de boxen. Helder als glas. Ze neemt de mensen mee in vervoering. De slanke handen trillen niet meer. De mensen zijn er niet meer. Maria is de muziek geworden en gaat als vanzelf over de toetsen. Dan is het klaar. Een seconde is het stil. Heel stil. Maria legt haar handen op haar knieën. De mensen komen overeind. Applaudisseren. De jury geeft een negen. Maria staat. Kijkt naar beneden. Schuifelt met haar voeten. Een korte buiging, vage glimlach. Dan is ze snel verdwenen achter de coulissen. Nog even, denk ik, en dan trekt ze de wijde wereld in. Ik hoop dat ze er klaar voor is. Ik hoop dat ik er klaar voor ben.
